www.florence-nu.nl gebruikt cookies!

De websites van Stedenman gebruiken cookies (o.a. van Google) om content en advertenties te personaliseren, om functies voor social media te bieden en om ons websiteverkeer te analyseren. Ook delen we informatie over uw gebruik van onze site met onze partners voor social media, adverteren en analyse. Deze partners kunnen deze gegevens combineren met andere informatie die u aan ze heeft verstrekt of die ze hebben verzameld op basis van uw gebruik van hun services.

Klik op "Ja, ik ga akkoord!" om cookies te accepteren en de website volledig te gebruiken, of lees hier meer informatie voor een gedetailleerde beschrijving van de soorten cookies en te kiezen of u deze cookies wilt accepteren tijdens een bezoek aan deze site.
FlorenceFlorenceflorence-ponte-vecchio-winterFlorence

Wandeling langs de bouwkunst van Brunelleschi in Florence

Brunelleschi is dan misschien niet zo bekend als Michelangelo en Da Vinci, zonder deze Florentijnse architect zou het aanzicht van de stad niet zo spectaculair zijn. Hij was het namelijk die de koepel van de Duomo bouwde – tot op de dag van vandaag het symbool van de hoofdstad van Toscane en misschien wel het meest gefotografeerde bouwwerk van Florence en omstreken…

Beginpunt: Piazza del Duomo | Eindpunt: Piazza Santo Spirito

Florence_Brunelleschi-koepel-domWe beginnen aan de voet van Brunelleschi’s meesterwerk: de enorme koepel van de Duomo. ‘Een bouwwerk, groot genoeg om de gehele bevolking van Toscane met zijn schaduw te bedekken en opgetrokken zonder gebruikmaking van balken of uitvoerige houten schoren,’ zo luidde de opdracht voor deze koepel. Dat vonden de meeste bouwmeesters een te grote uitdaging, waardoor niemand zich aanmeldden om deze opdracht uit te voeren.

Vandaar dat er op 19 augustus 1418 een wedstrijd werd uitgeschreven voor het ontwerp van de koepel. Naast ongekende roem zou de winnaar een vergoeding krijgen van tweehonderd gouden florijnen, in die tijd het bedrag dat een vakman na twee jaar hard werken aan diverse opdrachten bij elkaar gesprokkeld had.

Koepel
Aangespoord door de uitdaging de opdracht in de wacht te slepen, wierp Filippo Brunelleschi de traditionele opvattingen over het bouwen van koepels overboord. Hij bedacht een techniek waarmee hij een gewelf van nooit eerder vertoonde omvang kon bouwen. Brunelleschi’s model voor de domkoepel was inderdaad zo nieuw en zo overweldigend dat het met enige scepsis werd ontvangen, maar ook zo ingenieus en perfect dat hij de opdracht uit mocht voeren.

Florence_Brunelleschi-standbeeldOok dat nam enige tijd in beslag; pas nadat er zestien jaar aan de koepel was gebouwd, werd in 1436 de laatste steen op zijn plek gemetseld. De koepel, met een spanwijdte van 42 meter aan de binnenzijde en 50 meter aan de buitenzijde, en met een vermoedelijk gewicht van 26.000 ton was klaar – Brunelleschi’s plan was geslaagd! Hoe Brunelleschi precies te werk ging, en hoe ingenieus zijn bouwplan was, lees je in het artikel Het ei van Brunelleschi.

Brunelleschi heeft de echte voltooiing van de koepel helaas niet meer mee mogen maken. Hij overleed op 15 april 1446, een jaar voordat de koepel helemaal af was. Gelukkig is Brunelleschi dankzij zijn meesterwerk nooit in de vergetelheid geraakt. Hij ligt als enige beroemde Florentijn begraven in de Duomo – een enorme eer.

Onze wandeling voert eerst naar boven. Natuurlijk kun je de 464 treden beklimmen die je naar de top van de koepel brengen, maar wie de koepel zelf tot in detail wil aanschouwen, beklimt de naastgelegen campanile (klokkentoren). Deze biedt eveneens een prachtig uitzicht over de stad, maar geeft tevens een gedetailleerde kijk op de constructie die Brunelleschi gebruikte om de koepel te kunnen realiseren.

Weer met beide benen stevig op de grond, wandelen we om de Duomo heen. Aan de zijkant (als je voor de ingang van de Duomo staat rechts) zie je namelijk nog een enorm standbeeld van de architect dankzij wie deze koepel is verrezen. Hij kijkt tevreden (of lijkt dat maar zo) naar het bouwwerk dat dagelijks voor zijn ogen door honderden mensen wordt bewonderd en wordt vastgelegd.

Florence_San-LorenzoSan Lorenzo
Daarna wandelen we naar de San Lorenzo. Deze kerk, die altijd de familiekerk van de Medici’s is geweest, is gebouwd door Brunelleschi. Hij kreeg rond 1420 de opdracht om de kerk die hier al in 393 door de heilige Laurentius was ingewijd, uit te breiden. Toen de bouw vanwege gebrek aan geld opgeschort zou moeten worden, schoot Cosimo I de' Medici te hulp. In ruil voor zijn steun, kreeg zijn familie het recht om de kerk als familiekerk te gebruiken.

Het Medici-wapen zie je dan ook overal in en om deze kerk opduiken - behalve op de gevel, want die is zoals gezegd helemaal kaal. Dat was uiteraard niet Brunelleschi’s bedoeling, zo’n bakstenen gevel zonder enige versiering. Hij overleed echter voordat hij een ontwerp voor de façade had kunnen tekenen – waardoor zijn opvolgers met hun handen in het haar zaten. Wat had Brunelleschi voor ogen gehad? Hoe had hij de kerk voor zich gezien? Ze kwamen er niet uit en de gevel is tot op de dag van vandaag kaal gebleven.

De oude sacristie, oftewel de Sagrestia Vecchia, is misschien wel het mooiste dat Brunelleschi in de San Lorenzo ontwierp. Donatello tekende voor de versiering van deze sacristie, die dienst deed als familiekapel voor de Medici’s. In het midden van de sacristie vind je het graf van Giovanni de Bicci, die Brunelleschi zoals gezegd de opdracht voor de bouw van de kerk had gegeven. Ook liggen hier de twee zoons van Cosimo de Oude, Giovanni en Piero begraven. Lorenzo il Magnifico en zijn vermoorde broer Giuliano lagen eveneens in deze sacristie begraven, maar sinds 1559 rusten zij in de door Michelangelo ontworpen Nieuwe Sacristie.

Florence_brunelleschi-Spedale-degli-innocentiOspedali degli Innocenti
We vervolgen onze weg naar een minder bekend stukje Florence: het Piazza della Santissima Annunziata, met het door Brunelleschi ontworpen Ospedale degli Innocenti. Dit 'Ziekenhuis van de Onschuldigen' is het oudste weeshuis ter wereld. Het werd in 1455 geopend en is nog steeds als zodanig in gebruik. Al wonen er nu nog maar een paar kinderen, het huis blijft open voor kinderen die geen ouders meer hebben en nergens terecht kunnen.

Brunelleschi bedacht iets heel nieuws voor dit gebouw. Zijn ontwerp was zelfs zo opzienbarend, dat de Florentijnen en masse de bouwplaats bezochten om alvast een glimp op te vangen van het gebouw. Voor het eerst sinds de klassieke tijd doken er namelijk weer arcades met dragende zuilen op. Brunelleschi was overtuigd van de schoonheid van zijn ontwerp en liet zich dan ook - gelukkig - door niemand tegenhouden tijdens de uitvoering ervan.

Florence_Brunelleschi-ospedale-degli-innocentiDankzij hem wordt een zijde van het Piazza Santissima Annunziata nu gesierd door deze prachtige arcades, versierd met medaillons van Andrea della Robbia, met ingebakerde baby's die de functie van het gebouw aanduiden.

Aan de rechterkant had Brunelleschi een soort kribbe ontworpen, onder een van de ramen. Hier kon een kind in worden achtergelaten - veel vriendelijker dan zomaar op een drempel, vond Brunelleschi. Vanaf de zeventiende eeuw beschikt het Spedale degli Innocenti over een zogenaamd ‘vondelingenwiel’, dat zich helemaal aan de andere kant bevindt, aan de linkerzijde van het gebouw. Het kind werd nu achtergelaten op de helft van een draaischijf. Voordat de moeder wegvluchtte, luidde ze de bel die naast het wiel hing, zodat de nonnen het kindje naar binnen konden draaien.

Florence_Brunelleschi-PazzikapelSanta Croce
Dat Brunelleschi dol was op deze galerijconstructie blijkt ook wel een beetje uit zijn ontwerp voor de Pazzikapel, in het complex van de Santa Croce. Deze kapel is, net als Brunelleschi’s koepel, een van de meesterwerken die in de renaissance in Florence zijn ontworpen. Ook hier weer zien we de prachtigste geometrische vormen, versierd met terracotta reliëfs (ditmaal van de hand van Luca della Robbia). Ook hier heeft Brunelleschi het eindresultaat helaas niet kunnen bewonderen; hij overleed voordat de kapel helemaal voltooid was.

Ook in de Santa Croce vinden we nog een spoor van Brunelleschi. Niet letterlijk, maar wel aan de hand van een mooi verhaal. In de kerk hangt namelijk een kruisbeeld van Donatello, dat de goedkeuring van Brunelleschi bepaald niet kon dragen. Sterker nog, hij noemde het werk ‘een boer aan het kruis’. Hij pochte dat hij het zelf veel beter kon – waarna hij natuurlijk niet anders kon dan zelf inderdaad een betere versie van het kruisbeeld te maken, zodat Donatello – en met hem al zijn tijdgenoten – konden zien hoe het werkelijk moest.

Dit kruisbeeld is nog steeds in Florence te bewonderen, en wel in de Santa Maria Novella. Helaas niet op de route van onze wandeling, maar zeker een bezoek waard. Je vindt Brunelleschi’s kruisbeeld in de Cappella Gondi, links van het altaar.

Florence_Brunelleschi-Santo-SpiritoSanto Spirito
Onze wandeling brengt ons aan de overkant van de Arno, in de wijk Oltrarno. Hier vinden we Brunelleschi’s laatste meesterwerk van de wandeling: de Santo Spirito. Hoewel de kale voorgevel wellicht anders doet vermoeden, is deze kerk een van de mooiste van Florence. Michelangelo kwam er graag en Bernini zou zelfs ooit hebben gezegd dat hij deze kerk het mooiste godshuis ter wereld vond.

De kerk is gebouwd naar een ontwerp van Brunelleschi, die de voorgevel in eerste instantie naar de Arno had willen laten kijken. De bewoners van de huizen op het stuk tussen het huidige plein en de rivier lagen echter lange tijd dwars, waardoor de plannen uiteindelijk werden gewijzigd. Ook hier overleed Brunelleschi voordat de bouw gereed was, maar anders dan bij de andere projecten zou het lang duren voordat de bouw weer werd hervat. Toen men eenmaal begonnen was, sloeg het noodlot opnieuw toe en werd de kerk verwoest door een grote brand.

Brunelleschi maakte overigens wel ook een ontwerp voor de façade van de Santo Spirito, maar dit is nooit uitgevoerd. Na al die eeuwen is de voorgevel dus nog steeds heel kaal, net als die van de San Lorenzo. Hoewel deze simpele, gele voorgevel eigenlijk wel heel mooi staat, zeker in het zachte zonlicht, wordt er door de Florentijnen nog wel eens verlangend uitgekeken naar een nieuw ontwerp.

In Caffè Ricchi, een koffiebarretje aan het Piazza di Santo Spirito, vind je een keur aan ontwerpen voor de gevel van de kerk, variërend van het logo van Gucci tot een fauteuil met een kat en een bord spaghetti. Neem hier of bij een van de andere barretjes aan dit levendige plein een aperitivo en geniet van alle indrukken die je tijdens de wandeling dankzij Brunelleschi hebt op kunnen doen. Salute! 

Florence_Caffe-Ricchi 

Reageer op dit artikel
Mail de redactie
Share dit artikel op Facebook!
Tweet dit artikel op Twitter!
Deel dit artikel!


Florence (Italy)

Mooie video van Florence (Firenze) in Italië

Poll

Florence kent ontelbaar veel musea, monumenten en kerken. Maar wat mag je tijdens een dagje Florence echt niet overslaan?
de koepel van de Duomo beklimmen
met Michelangelo's David op de foto
schilderijen kijken in de Galleria degli Uffizi
Michelangelo's graf in de Santa Croce bezoeken
slenteren door Oltrarno, aan de overkant van de rivier
een drankje bestellen op het Piazza della Signoria
een broodje trippa eten in de Mercato Centrale
wandelen door de Giardino di Boboli